İyi Tarım Uygulamaları (İTU) Yönetmeliği

İyi Tarım Uygulamaları (İTU) Nedir?

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan İyi Tarım Uygulamaları (İTU) Yönetmeliği, çevreye, insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen bir tarımsal üretimi teşvik eden ulusal bir yasal standarttır. GlobalG.A.P. standardının Türkiye koşullarına ve ulusal mevzuata uyarlanmış versiyonu olarak da düşünülebilen İTU; doğal kaynakların korunmasını, tarımda izlenebilirliğin sağlanmasını ve gıda güvenliğinin garanti altına alınmasını hedefler. Sadece tarladaki ürünü değil, aynı zamanda tarım işçilerinin refahını ve tüketiciye ulaşan nihai ürünün kalitesini de güvence altına alarak, iç pazarda güvene dayalı bir tedarik zinciri oluşturur.

TR İTU Sertifikasyonunun Temel Teknik Kriterleri

İTU, "tarladan sofraya" konseptini benimseyerek üretim sürecinin her aşamasını kayıt altına alır. Teknik yapıyı şu şekilde özetleyebiliriz:

• Gıda Güvenliği ve İzlenebilirlik:

  • Üretim sürecinde kullanılan tohum, fide, gübre ve zirai ilaçların (pestisitler) ruhsatlı ve yasal limitler dahilinde kullanılması zorunludur.

  • Tarlada yapılan her işlem detaylı bir şekilde kayıt altına alınır. Hasat edilen ürün, geriye dönük olarak hangi tarladan, hangi üreticiden ve hangi işlemlerden geçerek geldiği kanıtlanabilir durumdadır. Hasat öncesi yapılan kalıntı analizleriyle gıda güvenliği kesinleştirilir.

• Çevre ve Doğal Kaynak Yönetimi:

  • Ezbere tarım yerine analize dayalı tarım esastır. Toprak ve su analizleri yapılmadan gübreleme veya sulama programı oluşturulamaz.

  • Boş zirai ilaç kutularının ve tarımsal atıkların çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi, yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının kirlenmeye karşı korunması katı kurallara bağlanmıştır.

• İşçi Sağlığı, Güvenliği ve Refahı:

  • Üretim alanında çalışan tarım işçilerinin sosyal hakları, hijyenik barınma koşulları ve ilk yardım olanakları standart kapsamındadır.

  • Tarımsal ilaçlama yapan işçilerin koruyucu donanım kullanması, gerekli eğitimleri alması ve sağlık kontrollerinin yapılması yasal bir zorunluluktur.

Bu standart kimler için

İyi Tarım Uygulamaları (İTU); ulusal İTU mevzuatı altında Türkiye iç pazarına (perakende, işlemci, kamu alımı) ürün veren üreticiler ve üretici grupları için Tarım ve Orman Bakanlığı GAP şemasıdır. GLOBALG.A.P. değildir, organik değildir. GLOBALG.A.P. IFA yazan ihracat alıcıları İTU’yu otomatik eşdeğer kabul etmez.

Neler belgelenir

• TR İTU kurallarına göre bitkisel ve mevzuatın izin verdiği diğer birincil üretim kapsamları
• Bakanlık İTU sistemine kayıtlı bireysel üreticiler ve üretici grupları
• İTU’nun istediği tarla hijyeni, bitki koruma kayıtları, gübre kullanımı, hasat ve izlenebilirlik
• Türkiye iç pazarı GAP iddiası için etiketleme ve belge kullanımı

Bu standardın kapsamadığı konular

• GLOBALG.A.P. IFA belgelendirmesi veya IFA / GRASP ile otomatik eşdeğerlik
• Organik iddialar (TR organik, AB 2018/848, NOP)
• GLOBALG.A.P. veya başka özel GAP yazan ihracat-perakende şartnamesinin yerine geçmek
• Çiftlik İTU’su gibi kullanılan işlem tesisi gıda güvenliği şemaları (BRCGS, IFS, ISO 22000)

Alıcıların ve işletmelerin sık sorduğu sorular

İTU, GLOBALG.A.P.’in Türk versiyonu mudur?

İTU ulusal bakanlık şemasıdır; GLOBALG.A.P. özel uluslararası çiftlik güvence şemasıdır. İkisi de iyi tarım uygulamasına bakar ama kontrol listeleri, yönetişim, seçenekler ve ekler farklıdır. Türk market veya kamu ihalesi İTU isteyebilir. Şartnamede GLOBALG.A.P. yazan Avrupalı perakendeci, yazılı onaylamadıkça İTU’yu eşdeğer saymaz.

GLOBALG.A.P.’imiz varken yine İTU gerekir mi?

İTU yazan iç alıcı veya ihale için, sözleşmede GLOBALG.A.P.’i kabul etmediyse evet. IFA sahibi olmak sizi bakanlık İTU sistemine otomatik kaydetmez, İTU logosunu yetkilendirmez. Her müşterinin istediği şemayı eşleştirin; birçok ihracat odaklı işletme ikisini birden tutar.

İTU organik midir?

Hayır. İTU, kuralları içinde konvansiyonel bitki koruma ürünü ve gübreye izin verir. Türkiye’de organik üretim ayrı bakanlık organik programıdır (5262 çerçevesi). İTU belgesine dayanarak “organik” basmayın.

Yalnızca üretici mi belgelenir, paketleme de var mı?

Çekirdek birincil üretimdir. Çiftliğe bağlı paketleme veya handling, mevzuat ve başvuru kapsıyorsa İTU dosyasında olabilir. Yalnızca alım yapan bağımsız sanayi paketleme tesisi, üst zincirdeki üreticiler İTU diye otomatik İTU olmaz. Tüzel üretici, parseller ve varsa paketleme adımı bakanlık kaydıyla hizalı olmalıdır.

Denetimden önce hazırlanması gerekenler

• Üretici veya grubun bakanlık / İTU kaydı ve parsel listesi
• İTU kurallarına uyan ürün planı, bitki koruma ve gübre kayıtları
• Mevzuatın istediği hijyen, hasat ve işçi güvenliği kayıtları
• İç alıcılar için parselden teslim partiye izlenebilirlik
• Üretici grubu olarak başvuruyorsanız grup KYS’si ve iç kontroller
• Net grafik: yalnızca İTU / iyi tarım iddiası; o belgeler yoksa GLOBALG.A.P. veya organik logo yok

Sık görülen bulgular

• AB perakendecisine İTU’nun GLOBALG.A.P.’e eşit olduğunu söylemek
• İTU belgesini organik etiketi desteklemek için kullanmak
• Üretimdeki parsellerin bakanlık İTU kaydında olmaması
• İç denetimi olmayan grup üyelerinin iddialı ürün teslim etmesi
• GLOBALG.A.P. yazan ihracat siparişini yalnızca İTU belgeleriyle karşılamak